گفتمان سازي در رسانه هاي جهاني

       نشست گفتمان سازي در رسانه هاي جهاني  و دستور استاد ارجمند جناب آقاي دكتر سلطاني فر فرصتي فراهم آورد تا به جستجوي بخشي از سوالات ذهني خود در باب گفتمان و بازنمايي بپردازم.اگر چه مفهوم گفتمان به سادگي قابل تبيين و بيان نيست و درك آن به فهم تعدادي ديگر از مفاهيم بستگي دارد اما در اين نوشته سعي شده است تا با گردآوري آرا و نظرات مختلف در كنار هم بتوانيم به يك جمعبندي كلي ذهني دست پيدا كنيم.ضمنا در اين نوشته سعي گرديده با ارائه ويژگيها و شاخص ها، راهكاري عملي براي گفتمان سازي ارائه گردد.

"ادراک بشر ، مستعمره عصر نوین (5 - بخش پاياني)

  

              در بخشهاي قبلي، ضمن اشاره به چگونگي شكل گيري ادراك انسان از جهان، به بازگويي برخي روشهاي مورد استفاده توسط قدرت هاي رسانه اي براي مديريت ادراك انسانها پرداختيم. دروغگويي و تحريف، جعل ،فريب وحقه  و مهندسي اجتماعي روشهايي بودند كه براي تحت تاثير قرار دادن تصورات انسانها از واژه ها وخلق تجربياتي جديد براي انسان، مورد استفاده قرار مي گرفت. در بخش پاياني، ضمن اشاره به برخي ديگر از اين روشها،اين سوال مطرح ميشود كه: آيا راهي براي برون رفت از اين استعمار پيچيده و نوين وجود دارد يا خير؟

"ادراک بشر ، مستعمره عصر نوین (4)"

اگر چه عصر جديد را مك لوهان از نگاهي « دهكده جهاني » ناميد ،اما با در نظر گرفتن همين عنصر شايد بتوان عصر كنوني را دوران «گمن شافت مجازي »  خواند. با اين تفاوت كه ارتباطات در اين جهان كوچك قبيله‌اي،نه حقیقی و رو در رو بلکه مجازی و از طریق تکنولوژیهای رسانه ای است. اگر در اجتماع گمن شافت انديشه‌هاي متكثر و متنوع به‌جهت ‌عدم تائيد و پذيرش جمع از فضاي معاني و مفاهيم اجتماع به كنار رانده  ميشد، در فضاي كنوني هم عليرغم تكثر و تنوع موجود، معاني و تعاريفي كه با ايدئولوژي قدرت رسانه‌هاي حاكم بر جهان، سازگار نباشد، منزوي و مضمحل ميگردد. اگر در جامعه گمن شافت حقیقی هنجارها و محتواي واژه‌ها از كودكي بر اساس اصول پذيرفته شده و از طریق ارتباطات در اجتماع، در ذهن افراد شكل مي‌گرفت، در گمن شافت مجازي هم انديشه ها و تصورات واژه‌ها از طریق ارتباطات مجازی و در نتیجه مطابق با معيارهاي مورد تائيد قدرت رسانه اي شكل مي‌گيرد...

"ادراک بشر ، مستعمره عصر نوین (3)"

           

             گفتیم انسان، جهان را با واژه ها و تصورات آنها درک می کند و پس از آن از نحوه شکل گیری تصورات انسان از واژه ها و چگونگی تفکر در شناخت جهان سخن گفتیم و به بیان پنج مؤلفه موثر در این امر پرداخته، با بهره گیری از نظریه فردیناند تونیس به ویژگی های گمن شافت و گزل شافت مواردی را افزودیم.

 

            بحث را با بیان یکی از ویژگی های انسان عصر حاضر و نقش قدرت حاکم رسانه ای در زندگی او پی میگیریم تا در بخش بعدی با جمعبندی این دو بحث به بیان یکی از ویژگیهای جهان امروز برسیم...

"ادراک بشر ، مستعمره عصر نوین (2)"

 

گفته شد : اينكه انسان چه مفهوم و تصوري از الفاظ داشته باشد به دوعامل بستگي دارد :

 

                                           الف ) تعاریف          ب)تجربه زیستن

 

آنچه كه تفاوت در تصورات را رقم مي‌زند تفاوت در اين دو عامل از طريق پنج فاكتور ذيل است:

 

الف ) صورت پذيري در برخورد باعالم خارج : هر يك از اين واژه ها ، و تعاريفي كه ممكن است از آنها داشته باشيم در برخورد با عالم خارج موجب بوجود آمدن تصوراتي در ذهن ما مي گردد و چون موقعيتها، شرايط فرهنگي ، جغرافيايي ، اجتماعي واقتصادي متفاوتي را انسانها تجربه مي كنند، اين تصورات نيز ممكن است متفاوت باشد. . .

"ادراک بشر ، مستعمره عصر نوین"

 

تاريخ تنها بيان سرگذشت گذشتگان نيست بلكه حكايت حركت روح سرگردان بشر در فراز و نشيب حيات است، گاه آرام مي‌گيرد و بر سرايي قرار مي يابد ،گاه نگران و پراضطراب راه مي پيمايدو گاه رنجور و پردرد پيچ و خم ها راپشت سر مي‌گذارد. هر گامي كه بر مي‌دارد وهر جايگاهي كه بر آن تكيه مي‌زند،هر كدام سراسر درس وعبرتي است براي جويندگان. چرا كه اگر چه اين مسير راهي تكراري نيست اما عنصر مشترك اين حركت در قديم و جديد انسان است ، انسان باتمام وجود و ماهيتش.از اين روست كه بسياري معتقدند تاريخ نه به عينه بلكه به مثله در حال تكرار است. تاریخ ، علم شناخت انسان و جهان است و ما براي زندگی در حال و آینده نیاز به شناخت خود و جهان پیرامون خود داریم . . .

تابستانی دوباره

ترم دوم هم به پایان رسید  و تابستانی دیگر از عمر خود را تجربه می کنیم.به قول قدیم ها که می گفتند مدرسه تعطیل میشود اما تعلیم وتربیت نه، حالا هم درسها فعلا تعطیله، اما فرصت خوبی است که اندکی بیشتر به مطالعه وتحقیق در حوزه ارتباطات بپردازیم.

 

وضعیت وبلاگ ما هم چندان رضایتبخش نیست، بخصوص از نظر شکلی.خیلی از دوستان هم دیگر نمی نویسند.برخی هم نوشته هایشان را برای جاهای دیگر نگهداشته اند.اما به هر حال آغاز خوبی داشتیم ولی الان وضعیت جالب نیست.بگذریم... .

 

مدتها پیش موقع مطالعه جمله ای توجه مرا به خود جلب کرد.اگرچه آن را بارها دیده وشنیده بودم اما اینبار نتوانستم به سادگی از کنار آن بگذرم.این جمله"دستکاری در ادراک انسانها "بود.منتظر فرصتی بودم که تاملی بیشتر در این مقوله داشته باشم که تابستان این فرصت را فراهم کرد.از چند روز دیگر سعی می کنم اولین مطلب خود را در سال 86 هر هفته در وبلاگ قرار دهم تا باهمکاری و همفکری همه شما بزرگواران به بسط و تکمیل این بحث بپردازیم.

جنگ در عصر اطلاعات (3)

 

 

ضررها ومنافع یک عملیات جنگ اطلاعات تهاجمی، علیه یک سیستم ارتباطی و اطلاعاتی خاص و یا بخشی از آن را می توان با سه نتیجه توضیح داد:

 

الف) دسترسی بیشتر به اجزای سیستم ارتباطی و اطلاعات موجود در آن برای بازیگر مهاجم.

ب) دسترسی کمتر آن برای بازیگر مدافع.

ج) کاهش جامعیت مجموعه سیستم برای مدافع...

جنگ در عصر اطلاعات (2)

             

      همانگونه که گفته شد، جنگ اطلاعات، عملیاتي تهاجمی یا دفاعی است كه بر سیستم های اطلاعاتی و ارتباطی به جهت ارزشمند بودن اطلاعات در این سیستم صورت می گیرد. شناخت یک سیستم ارتباطی، تعیین کننده نوع تهاجم یا دفاع خواهد بود.

 

      می دانیم که یک سیستم ساده ارتباطی از فرستنده،گیرنده وکانال انتقال پیام تشکیل گردیده است. اطلاعات از محیط یا از منابع، توسط فرستنده دریافت و از طریق کانال به گیرنده منتقل می گردد. این اطلاعات ممکن است همانطور که دریافت گردید و یا پس از پردازش و تبديل به اطلاعات لازم براي تصمیم گیری، مبناي تنظیم جوامع در عرصه های مختلف باشد. لذا دستیابی به این اطلاعات برای بازیگر مهاجم او را از تصمیم ها وبرنامه های طرف مواجهه آگاه خواهد کرد و امکان اتخاذ شیوه های تقابل را آسان خواهد نمود و یا امکان ایجاد اختلال در سیستم و برهم زدن نظم آن جامعه را فراهم خواهد کرد...

جنگ در عصر اطلاعات(1)

           

              عصر ارتباطات و اطلاعات بسیاری از مفاهیم را در حوزه های مختلف زندگی بشر و از جمله در حوزه سیاست به چالش کشید و تحولات بنیادین در آنها پدید آورد. گسترش فناوریهای ارتباطی و اطلاعاتی مفاهیم مربوط به قدرت، امنیت، سرزمین، حاکمیت و... را نیازمند باز تعریفی مجدد ساخته است. از جمله موضوعاتی که در این انقلاب اطلاعاتی دستخوش تغییرات شگرفی گردید، مفهوم جنگ است. جنگ بعنوان یکی از جلوه های منازعه سیاسی بشر همواره در طول تاریخ وسیله اي غیرمسالمت آمیز برای برهم زدن وضعیت موجود و یا ایجاد وضعیتی جدید به شمار می رفته که از طریق هدف گرفتن بقاء یک جامعه یا قوم یا ملتی صورت گرفته است. البته صورتهای دیگری از منازعه بشر نیز برای برهم زدن ثبات (ونه بقاء) در جوامع بکار می رود، اما جنگ بالاترین سطح این منازعات است که در آن تحمیل اراده یک طرف بر دیگری یا دیگران هدف اصلی است. شاید بتوان خصوصیات جنگ در گذشته را چنین بیان نمود ...

" توسعه انسان بر پهنه ارتباطات انسانی(بخش پاياني)

 

 

در آخرین قسمت از مطالب ارائه شده با ذکر چند نکته، این مبحث را به پایان می بریم:

 

نکته اول: همانگونه که بیان شد، اساس توسعه جوامع، توسعه انسان است و انسان نیز برای رشد و توسعه خود، نیاز به تربیت عقلانی دارد و این ارتباطات انسانی معقول است که با تربیت عقلانی انسانها زندگی شایسته و توام با كاميابي را برای آنها رقم می زند... .

توسعه انسان بر پهنه ارتباطات انسانی(5)

 

                   نگاهی به حوزه ارتباطات انسانی در ایران، حاکی از نقاط ضعف و قوتی است که شایسته توجه و برنامه ریزی است.

 

                  سرزمین پهناور ایران به جهت برخورداری از زیست های فرهنگی متنوع، امکانی منحصربفرد در غنای فکری و فرهنگی دارد که ریشه های این مسئله را باید در مباحث فرهنگی و فلسفی ارتباطات و زبانشناسی جستجو کرد. تاریخ مردمان این سرزمین نیز وجود پشتوانه های عمیق و غنی اخلاقی و اجتماعی را به جهت حضور ریشه دار اعتقادات توحیدی نشان می دهد. پیشینه عظیم علمی و تمدنی و نیز هنر معاشرت میان ملتی از دیگر زیرساخت های موجود در حوزه ارتباطات این سرزمین است که پتانسیل های بالقوه ای را در اختیار مردمانش قرار می دهد... . 

توسعه انسان بر پهنه ارتباطات انساني(4)

  

        از مباحثي كه تاكنون مطرح گرديد به اين نتيجه رسيديم كه اساسي ترين عنصر در توسعه انسان و شكوفايي ابعاد مختلف وجودي او" ارتباطات انساني معقول" است. پايه اي ترين مولفه جامعه توسعه يافته نيز، انسان توسعه يافته است. بنابراين" ارتباطات انساني معقول" با تربيت عقلاني شخصيت انسانها، جوامع انساني را در مسير توسعه يافتگي به پيش مي برد.

      اين اصل را امروز پس از گذشت ساليان متمادي از روند توسعه در كشورهاي مختلف و        
تجربياتي كه در جهان بوجود آمده،به آساني مي توان مورد تحقيق قرار داد.البته لازم است

در اينجا به سه نكته بطور ويژه توجه گردد ...

توسعه انسان بر پهنه ارتباطات انساني(3)

       

 

 ارتباط با خويشتن

 

 

          

 

             گفته شد براي آنكه بتوانیم کنش های ارتباطی خود را در قالب نقش های متفاوتی که در جامعه داریم، بهبود بخشیم،نیاز به ارتقاء سطح عقلانیت های ارتباطی خود داریم  و این نیز محقق نمی شود مگر با نگاهی به درون خویشتن. ارتباط با خویشتن زمینه کشف این عقلانیت ها و انتقال آنها از سطوح ناخودآگاه به خودآگاه را فراهم می کند. پس از آن است که کنش های ارتباطی در درون آغاز می گردد و در نهایت عقلانیت جدیدی را ساخته و یا عقلانیت پیشین را ثبات می بخشد...       

 

 

                            

توسعه انسان بر پهنه ارتباطات انساني(2)

          در بخش قبلي اشاره گرديد كه رشد فرهنگ و انديشه در جوامع، مبتني بر ارتباطات انساني است. وجود نقص و آسيب در ارتباطات انساني يك جامعه پيامدهاي اجتماعي متعددي دارد كه به چند مورد اشاره مي كنيم:

 

1- بوجود آمدن شكاف هاي بين نسلي و ميان نسلي:

اگر فرآيند انتقال هنجارها و ارزشهاي يك جامعه بدرستي صورت نگيرد بين نسل هاي يك جامعه عدم تفاهم و ناهمزباني ايجاد مي شود. (معمولاً هر 25 سال را يك  نسل  در  نظر  می
گيريم). البته ارتباطات انساني ناسالم نوع ديگري از شكاف را نيز بوجود مي آورد كه كمتر از آن سخن گفته شده است و آن بوجود آمدن شكاف در ميان يك نسل است. يعني در درون يك نسل هم مي تواند آسيب شكاف بوجود بيايد. اين درحالي صورت مي گيرد كه فقدان ارتباطات صحيح در ميان يك نسل موجبات از هم گسيختگي آنان را فراهم و از دستيابي به تفاهم حتي در حوزه امور عمومي باز مي مانند.

 

2- تشديد قطب بندي ها در جامعه:

فقدان ارتباطات صحيح انساني موجب تشديد قطب بنديها در جامعه مي شود. البته تنوع افكار و سليقه ها در هر جامعه اي وجود دارد. اما در نبود اين ارتباطات، قطب بنديها تشديد و بستر خروج از تعادل و ايجاد افراط و تفريط ها فراهم مي گردد. تعادل اجتماع مهمترين ارمغان ارتباطات انساني سالم به جوامع است.

 

3- افزايش تنش هاي اجتماعي:

شكاف هاي نسلي و تشديد قطب بنديها در جامعه، موجب افزايش تنش در جوامع انساني مي گردد. تنش اصلي ترين مانع در مسير رشد و تعالي فكري و فرهنگي يك جامعه است و انسانها را از اشتراك مساعي در مسير ساختن جامعه اي شاداب، بااميد و بانشاط باز مي دارد.

 

وجود اين آفت ها در هر جامعه اي نشان از اختلال در ارتباطات انساني آن اجتماع است...

توسعه انسان بر پهنه ارتباطات انسانی(1)

 

        موضوعي كه براي كنفرانس درس ارتباطات انساني، انتخاب كرده بودم رابطه بين رشد وتوسعه جوامع بشري با ارتباطات انساني بود. درابتدا بيشتر در نظر داشتم تا در خصوص توسعه مطالبي را فراهم كنم،اما پس از ورود به بحث ،عرصه ارتباطات انساني آنچنان خود را  نمود كه ناخودآگاه توسعه كمرنگ تر شد.

 

      با تقدير وسپاس از استاد گرانقدر،خانم دكتر خرازي كه اين فرصت را جهت انديشيدن ،براي ما فراهم مي كنند،سعي خواهم كرد مطالب ارائه شده را در چند بخش بتدريج تقديم حضور نمايم.

(ارائه نظرات و بحث هاي تكميلي خوانندگان گرامي ،تلاشي است ارزشمند در جهت ارتقاء مطالب اين وبلاگ.)

 

  ما بر حوزه ارتباطات از ابعاد مختلفی می نگریم: ارتباطات جمعی، ارتباطات سیاسی، ارتباطات انسانی. سوالی که در ابتدا پیش می آید این است که وجه تمایز این تقسیم بندی ها درچیست؟ ...

"امنيت اجتماعي"

                   

            چندي است كه بحث حريم خصوصي بنا به وقايع اخير در سطح كشور مطرح وبه شدت در ميان اقشار وسنين مختلف فر اگير شده است . بحثي كه مي توان آن را بخشي از مبحث كلان امنيت اجتماعي به حساب آورد.

             به فراخور موضوع كنفرانس يكي از دوستان، در كلاس ما نيز اين مساله مطرح وگفتگوهايي پيرامون آن بعمل آمد.در اين بين بيشتر از همه سوال استاد ارجمندمان بنظرم مهم رسيد كه :چرا اين مساله در اين حد گسترده وفراگير گشته وبلحاظ عمر حضور در ميان افكار عمومي طولاني گرديده است؟

             اين سوال بسيار قابل تاملي است وبنظرم بايد پاسخ آن را در اتفاقاتي كه در لايه هاي مختلف اجتماعي طي سالها رخ داده است ،جستجو كرد ... .

رويكردهاي مختلف به عنصر مخاطب در كتاب مخاطب شناسي / دنيس مك كوايل / ترجمه دكتر منتظرقائم

برداشتي از كتاب: " مخاطب شناسي"

نوشته: دنيس مك كوايل

                                                ترجمه دكتر منتظرقائم

رسانه پژوهي اوليه متاثر از مدلي از ارتباطات بود كه ارتباط را به عنوان فرآيندي خطي از انتقال "پيام ها" مي نگريست. اين مدل "محتوا" و"اثرات" پيام ها را مهم مي دانست و قرار گرفتن مخاطبان را در معرض رسانه ها، همچون جمع ساده گزينش هاي مجزاي افراد در نظر مي گرفت.

مفهوم مخاطب در روزهاي نخست گسترش پژوهش هاي ارتباطات جمعي، به جمع دريافت كنندگان همزمان در نقطه پايان فرآيند خطي انتقال اطلاعات اطلاق مي شد. اين مخاطبان معمولاً هدف تبليغات و اثرگذاري رسانه ها يا عامه مردمي بودند كه اخبار و برنامه هاي سرگرم كننده رسانه ها را مي خريدند. برداشت فوق از مخاطبان به تدريج جاي خود را به نگرشي از دريافت كنندگان رسانه ها داد كه كم و بيش فعال، مقاوم در برابر اثرات رسانه ها و در پي علايق و خواسته اي خويش- با توجه به زمينه هاي فرهنگي و اجتماعي خود- بودند... .

"مخاطب شناسي"

                     چند وقت پيش كنفرانس درس مباني ارتباط جمعي را بنا به پيشنهاد استاد گرامي ، بحث "مخاطب شناسي" انتخاب كردم. از آن رو كه بالاخره هر دانشجوي ارتباطي بايد يك تصور وذهنيتي از اين مقوله داشته باشد. ضمن تشكر از راهنمائيهاي استاد ارجمند خانم

دكتر خرازي،خلاصه اي از مباحث ارائه شده در اين كلاس را تقديم حضور مينمايم:

                  واژه "مخاطب" در طول زمان معاني و مفاهيم متعددي پيدا كرده است و گاهي نيز اين مفهوم آنقدر پيچيده گرديده كه عده اي از "سقوط و اضمحلال مخاطب" سخن گفته اند.

در هرحال براي رهايي از پيش زمينه هاي ذهني موجود، بايد به ترمينولوژي اين واژه پرداخت.